12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Konuları ve Dönem Haritası (2026–2027)

2026–2027 12. Sınıf Edebiyat Ünite, Süre ve Dil Bilgisi Dağılım Tablosu

12. sınıf konuları arasında Türk Dili ve Edebiyatı ortak derslerden biridir. Derslerin haftalık saatleri okul türünün yürürlükteki TTKB çizelgesinden kontrol edilmelidir. MEB 2018 Ortaöğretim Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı; Okuma (Şiir 13, Öyküleyici Metinler 16, Tiyatro 14, Bilgilendirici Metinler 15 olmak üzere 58 kazanım), Yazma (12 kazanım) ve Sözlü İletişim (Konuşma 17, Dinleme 8 olmak üzere 25 kazanım) alanlarında yapılandırılmıştır. 11. sınıf edebiyat konularındaki Tanzimat, Servetifünun, Fecriati ve Millî Edebiyat dönemlerinin ardından 12. sınıfta Cumhuriyet Dönemi ağırlıktadır; sözlük tarihi ve söylev ünitesinde önceki dönemlerden de örnekler incelenir:

12. Sınıf Edebiyat 1. Dönem Konuları: Sözlük Tarihi, 1960 Sonrası Hikâye ve Cumhuriyet Şiiri

Birinci dönemde işlenen üç ünite (16 hafta / 80 ders saati), hem okul ortak yazılılarında hem de AYT Edebiyat testinde en yoğun bilgi sorulan bölümdür. MEB 2018 programındaki ünite kapsamı ve bu konularla ilişkili örnek temsilciler aşağıdadır; metin ve yazar seçimini kullanılan MEB ders kitabından izleyebilirsiniz:

1. Ünite: Giriş (2 Hafta) — Edebiyatın İlişkileri ve Türkçenin Önemli Sözlükleri

• Edebiyat – Felsefe ve Psikoloji İlişkisi: Edebî eserlerin bir düşünce akımını veya felsefi anlayışı (varoluşçuluk, pozitivizm, mistisizm vb.) yansıtması ile psikoloji ve psikiyatri biliminin (bilinçaltı, iç konuşma, bilinç akışı) roman ve hikâye tahlillerinde kullanılması incelenir.
• Dilin Tarihî Değişimi ve Türkçenin Sözlükleri: Siyasi ve toplumsal değişimlerin, teknolojinin ve çevirilerin yazı-konuşma diline etkisi açıklanır. İlk örneklerden günümüze Türkçenin temel sözlükleri (Divânu Lugâti’t-Türk, Mukaddimetü’l-Edeb, Codex Cumanicus, Muhâkemetü’l-Lugateyn, Lehcetü’l-Lugat, Kamus-ı Türkî, TDK Güncel Türkçe Sözlük) kronolojik olarak tanıtılır.

2. Ünite: Hikâye (6 Hafta) — 1960 Sonrası Hikâye ve Küçürek Hikâye

• 1960 Sonrası Türk Hikâyeciliği: 11. sınıfta işlenen 1923–1940 ve 1940–1960 hikâyeciliğinin devamı olarak 1960 sonrasında gelişen bireyin iç dünyasını esas alan, toplumcu gerçekçi, millî-dinî duyarlılığı yansıtan ve modernist/postmodernist hikâye örnekleri (4 metin) çözümlenir; iç konuşma, bilinç akışı, üstkurmaca, metinlerarasılık, geriye dönüş, pastiş, parodi, ironi teknikleri belirlenir.
• Küçürek (Minimal) Hikâye: Çok az kelimeyle yoğun anlam ve çağrışım kuran küçürek hikâye türü (Ferit Edgü, Necati Tosuner, Hulki Aktunç, Haydar Ergülen örnekleriyle) incelenir ve öğrenciler tarafından yazılır.

3. Ünite: Şiir (8 Hafta) — Cumhuriyet Dönemi 9 Şiir Eğilimi ve MEB Şair Listesi

MEB 2018 programında (s. 59) şiir ünitesi dokuz başlıkta düzenlenir. Aşağıdaki adlar örnek bir çalışma listesi olarak kullanılabilir; programın doğrudan adlandırdığı şairlerle ders kitabındaki diğer örnekler ayrı izlenmelidir:

1. Saf (Öz) Şiir Anlayışı (3 şiir örneği): Necip Fazıl Kısakürek, Ziya Osman Saba, Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Muhip Dıranas, Cahit Sıtkı Tarancı, Asaf Halet Çelebi, Behçet Necatigil, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Sedat Umran.
2. 1923–1960 Toplumcu Eğilimleri Yansıtan Şiir (2 şiir örneği): Nazım Hikmet, Attilâ İlhan (ve Rıfat Ilgaz, Ercüment Behzat Lav, Hasan İzzettin Dinamo çevresi).
3. Millî Edebiyat Anlayışını Yansıtan Şiir (2 şiir örneği): Arif Nihat Asya, Orhan Şaik Gökyay, Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu, Bekir Sıtkı Erdoğan (Beş Hececiler ve Hisarcılar bağlantısıyla).
4. Garip Akımı / I. Yeni (2 şiir örneği): Orhan Veli Kanık, Melih Cevdet Anday, Oktay Rifat Horozcu (ölçü ve kafiyeye karşı çıkış, sokağın dili, günlük yaşam).
5. İkinci Yeni Şiiri (2 şiir örneği): Cemal Süreya, Edip Cansever, Turgut Uyar, İlhan Berk, Ece Ayhan, Ülkü Tamer (soyutlama, imge, alışılmamış bağdaştırmalar).
6. Dinî Değerleri, Geleneğe Duyarlığı ve Metafizik Anlayışı Öne Çıkaran Şiir (2 şiir örneği): Sezai Karakoç, Cahit Zarifoğlu, Erdem Bayazıt (ve Nuri Pakdil, Rasim Özdenören, Alaeddin Özdenören – Yedi Güzel Adam çevresi).
7. 1960 Sonrası Toplumcu Eğilimleri Yansıtan Şiir (1 şiir örneği): İsmet Özel, Süreyya Berfe (ve Ataol Behramoğlu, Nihat Behram, Refik Durbaş, Gülten Akın).
8. 1980 Sonrası Türk Şiiri (2 şiir örneği): İmge, gelenek ve bireysel duyarlılığı birleştiren 1980 sonrası şairler (Haydar Ergülen, Hüseyin Atlansoy, Lale Müldür, İhsan Deniz, Sunay Akın vb.).
9. Cumhuriyet Sonrası Halk Şiiri (2 şiir örneği): Âşık Veysel Şatıroğlu, Ali İzzet Özkan, Davut Sulari, Abdurrahim Karakoç, Âşık Daimi, Sefil Selimi, Şeref Taşlıova, Murat Çobanoğlu, Âşık Feymani (ve Neşet Ertaş, Âşık Mahzuni Şerif).

12. Sınıf Edebiyat 2. Dönem Konuları: Roman, Tiyatro, Deneme ve Söylev (Nutuk)

İkinci dönemde işlenen dört ünite (16 hafta / 80 ders saati), Cumhuriyet Dönemi anlatmaya, göstermeye ve öğretmeye bağlı metin türlerini tamamlar:

4. Ünite: Roman (8 Hafta) — Cumhuriyet Dönemi, Türk Dünyası ve Dünya Romanı

• 1923–1950 ve 1950–1980 Cumhuriyet Dönemi Romanı (3 roman örneği): Millî Edebiyat zevk ve anlayışını sürdüren (Yakup Kadri, Reşat Nuri, Halide Edip), toplumcu gerçekçi (Yaşar Kemal, Orhan Kemal, Kemal Tahir, Fakir Baykurt), bireyin iç dünyasını esas alan (Peyami Safa, Ahmet Hamdi Tanpınar, Tarık Buğra, Samiha Ayverdi) ve modernist (Yusuf Atılgan, Oğuz Atay, Adalet Ağaoğlu, Ferit Edgü) roman anlayışları karşılaştırılır.
• 1980 Sonrası Türk Romanı (1 örnek), Türk Dünyası Romanı (1 örnek) ve 20. Yüzyıl Dünya Romanı (1 örnek): Postmodern roman teknikleri (Orhan Pamuk, İhsan Oktay Anar, Bilge Karasu, Hasan Ali Toptaş); Türk dünyası edebiyatından Cengiz Aytmatov, Cengiz Dağcı, Şehriyar, Bahtiyar Vahapzade kuşağı ve 20. yüzyıl dünya klasiklerinden seçilen romanlar incelenir.

5. Ünite: Tiyatro (4 Hafta) — 1950 Sonrası Türk Tiyatrosu ve Radyo Tiyatrosu

• 1950 Sonrası Türk Tiyatrosu (3 metin örneği): Cumhuriyet Dönemi’nde 1950 sonrasında yazılan ve farklı akımları (epik tiyatro, absürt/uyumsuz tiyatro, geleneksel tiyatrodan yararlanan modern tiyatro) temsil eden oyunlar (Haldun Taner, Turgut Özakman, Güngör Dilmen, Orhan Asena, Recep Bilginer, Реfik Erduran, Cevat Fehmi Başkut, Necati Cumalı) çözümlenir.
• Radyo Tiyatrosu Uygulaması: Bir tiyatro metninin ses efektleri ve diyalog kurgusuyla radyo tiyatrosuna dönüştürülmesi ve seslendirilmesi çalışması yapılır.

6. Ünite: Deneme (2 Hafta) ve 7. Ünite: Söylev / Nutuk (2 Hafta)

• Deneme Ünitesi (4 metin örneği): Dünya edebiyatında deneme türünün kurucularından (Montaigne, Bacon) 1 örnek; Cumhuriyet Dönemi’nde 1923–1960 arasından (Nurullah Ataç, Sabahattin Eyüboğlu, Suut Kemal Yetkin, Ahmet Hamdi Tanpınar) 1 örnek ve 1960 sonrasından (Cemil Meriç, Salah Birsel, Mehmet Kaplan, Nermi Uygur, İsmet Özel) 2 örnek incelenir.
• Söylev (Nutuk) Ünitesi (4 metin örneği): İslamiyet öncesi Türk edebiyatında söylev türünün ilk örneği olarak Kök Türk (Orhun) Kitabeleri’nden 1 metin; İslamiyet etkisinde gelişen dönemden 1 metin ve Cumhuriyet Dönemi’nden (Mustafa Kemal Atatürk’ün Nutuk, Gençliğe Hitabe, 10. Yıl Nutku ve Hamdullah Suphi Tanrıöver, Halide Edip Adıvar konuşmaları) 2 metin çözümlenir.

Somut Uygulama Örneği: 12. Sınıf Edebiyat Dönem Haritası ve AYT Takip Çizelgesi

12. sınıf edebiyatta yüzlerce yazar-eser ismini rastgele ezberlemek yerine, ünitelerle ilişkili örnek temsilcileri Cornell not tutma tekniği ve aralıklı tekrar ile gruplandırmak hem okul yazılılarında hem de AYT edebiyat konularında tekrarı planlamaya yardımcı olur. Aşağıdaki doldurulmuş örnek dönem haritası bir çalışma taslağıdır; bütün isimlerin programda tek tek verildiği anlamına gelmez. Listeyi kullandığınız MEB ders kitabındaki metinlerle karşılaştırarak izleyin. Ardından boş ünite takip şablonunu doldurabilirsiniz.

Doldurulmuş Örnek: 12. Sınıf Cumhuriyet Dönemi Eğilim – Temsilci – Anahtar Kavram Haritası

Kopyalanabilir Boş Şablon: 12. Sınıf Edebiyat 7 Ünite Takip Çizelgesi