Atatürk ilkeleri: altı ilke ve anlamları
Atatürk ilkeleri, çağdaşlaşan Türkiye’nin temelidir; 1937’de anayasaya girdi. LGS’de çoğu zaman bir inkılap verilip hangi ilkeyle ilgili olduğu sorulur.
| İlke | Anlamı | İlgili inkılap örnekleri |
|---|---|---|
| Cumhuriyetçilik | Egemenliğin millete ait olması, yönetimin seçimle belirlenmesi | Saltanatın kaldırılması, Cumhuriyet’in ilanı, çok partili hayat denemeleri |
| Milliyetçilik | Millî birlik, bağımsızlık ve millî kültürün geliştirilmesi | Türk Tarih ve Türk Dil kurumları, Kabotaj Kanunu, Misakımillî sınırlarına bağlılık |
| Halkçılık | Kanun önünde eşitlik; ayrıcalıklı sınıfların reddi | Soyadı Kanunu, lakap ve unvanların kaldırılması, aşarın kaldırılması, kadın hakları |
| Devletçilik | Özel sektörün yetmediği alanlarda devletin ekonomiye girmesi | Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, Sümerbank, Etibank |
| Laiklik | Din ve devlet işlerinin ayrılması, din ve vicdan özgürlüğü | Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat, tekke ve zaviyelerin kapatılması, Medeni Kanun |
| İnkılapçılık | Yapılan inkılapların korunması ve çağın gereklerine göre yenileşme | Bütün inkılapları koruma ve geliştirme anlayışı |
Siyasi alanda yapılan inkılaplar
| Tarih | İnkılap | Neden ve sonuç |
|---|---|---|
| 1 Kasım 1922 | Saltanatın kaldırılması | İkili yönetim (TBMM – İstanbul hükûmeti) sona erdi; Lozan’a tek temsilci gitti |
| 13 Ekim 1923 | Ankara’nın başkent oluşu | Millî Mücadele’nin merkezi; güvenli ve ulaşılabilir konum |
| 29 Ekim 1923 | Cumhuriyet’in ilanı | Rejimin adı kondu; hükûmet bunalımı çözüldü; Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı oldu |
| 3 Mart 1924 | Halifeliğin kaldırılması | Laik devlet yapısına geçişin önemli adımı |
| 3 Mart 1924 | Şeriye ve Evkâf Vekâleti ile Erkân-ı Harbiye Vekâleti’nin kaldırılması | Din işleri Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlandı; ordu siyasetten ayrıldı |
| 20 Nisan 1924 | 1924 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) | Cumhuriyet döneminin ilk anayasası; egemenlik kayıtsız şartsız milletindir |
Hukuk alanında yapılan inkılaplar ve Medeni Kanun
Farklı topluluklar için farklı hukuk kurallarının uygulanması ve çağın ihtiyaçlarına cevap verilememesi, hukukta birliği zorunlu kıldı. Bu nedenle laik ve çağdaş kanunlar hazırlandı.
| Kanun | Kaynağı | Toplumsal hayata yansıması |
|---|---|---|
| Türk Medeni Kanunu (1926) | İsviçre | Resmî nikâh zorunlu; çok eşlilik yasak; boşanma, miras ve tanıklıkta kadın-erkek eşitliği |
| Türk Ceza Kanunu (1926) | İtalya | Suç ve cezada eşitlik |
| Borçlar Kanunu (1926) | İsviçre | Sözleşme ve ticari ilişkilerde düzen |
| Ticaret Kanunu (1926) | Almanya ve İtalya | Çağdaş ticaret hayatı |
Eğitim ve kültür alanında yapılan inkılaplar
| Tarih | Gelişme | Önemi |
|---|---|---|
| 3 Mart 1924 | Tevhid-i Tedrisat Kanunu | Bütün okullar Maarif Vekâleti’ne bağlandı; eğitimde birlik ve laiklik |
| 1 Kasım 1928 | Harf İnkılabı (yeni Türk harfleri) | Okuma yazma kolaylaştı; okuryazar oranı arttı |
| 1 Ocak 1929 | Millet Mektepleri | Yetişkinlere yeni harflerle okuma yazma öğretildi |
| 1931 | Türk Tarih Kurumu | Millî tarih bilincinin bilimsel araştırmayla güçlendirilmesi |
| 1932 | Türk Dil Kurumu | Türkçenin sadeleşmesi ve gelişmesi |
| 1933 | Üniversite Reformu | Darülfünun kapatılıp İstanbul Üniversitesi kuruldu; bilimsel gelişme ve kalkınma hedefi |
Atatürk güzel sanatlara ve spora da önem verdi: resim, müzik, tiyatro ve heykel alanında okullar ve sergiler açıldı; sporun gençliğin bedensel ve ruhsal gelişimine katkısı vurgulandı.
Toplumsal alanda yapılan inkılaplar ve kadın hakları
| Tarih | İnkılap |
|---|---|
| 1925 | Şapka Kanunu ve kıyafet düzenlemeleri; tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması |
| 1925-1926 | Uluslararası takvim ve saat kullanımına geçiş |
| 1931 | Ölçüler Kanunu: metre, kilogram, litre |
| 21 Haziran 1934 | Soyadı Kanunu; ardından lakap ve unvanların kaldırılması, Mustafa Kemal’e “Atatürk” soyadı |
| 1930 / 1933 / 1934 | Kadınlara belediye, muhtarlık ve milletvekili seçme-seçilme hakları |
Kadınlara siyasi hakların verilmesi: Türkiye’de kadınlar 1934’te milletvekili seçme ve seçilme hakkı kazandı; bu hak Fransa’da 1944’te, İtalya’da 1946’da tanındı. 1935 seçimlerinde Meclis’e 18 kadın milletvekili girdi.
Ekonomi ve sağlık alanındaki gelişmeler
| Tarih | Gelişme | Açıklama |
|---|---|---|
| 1923 | İzmir İktisat Kongresi | Millî ekonomi, yerli malı, tasarruf; Misak-ı İktisadi |
| 1924 | Türkiye İş Bankası | Millî sermaye ile kurulan banka |
| 1925 | Aşar vergisinin kaldırılması | Köylünün üzerindeki ağır yük kalktı; tarım desteklendi |
| 1926 | Kabotaj Kanunu | Türk karasularında taşımacılık hakkı Türk gemilerine verildi |
| 1927 | Teşvik-i Sanayi Kanunu | Özel sanayi yatırımları desteklendi |
| 1929 sonrası | Dünya Ekonomik Bunalımı ve devletçilik | Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1934), Sümerbank, Etibank |
| 1930 | Merkez Bankası’nın kurulması | Para politikası millîleşti |
Sağlık: 1920’de Sağlık ve Sosyal Yardım Vekâleti kuruldu; 1928’de Hıfzıssıhha Enstitüsü açıldı, 1930’da Umumi Hıfzıssıhha Kanunu çıkarıldı. Sıtma, verem ve trahom gibi hastalıklarla mücadele edildi; hastaneler, doğum evleri ve dispanserler açıldı. Bu çalışmalar, vatandaşın sağlığını korumanın devletin temel görevi olduğu anlayışına dayanır.
Nutuk, Onuncu Yıl Nutku ve Gençliğe Hitabe: Atatürk’ün hedefleri
Atatürk, 15-20 Ekim 1927’de okuduğu Nutuk’ta Millî Mücadele’yi ve Cumhuriyet’in kuruluşunu anlattı; Nutuk’un sonundaki Gençliğe Hitabe’de Cumhuriyet’in korunmasını gençliğe emanet etti. 29 Ekim 1933’teki Onuncu Yıl Nutku’nda ise “muasır medeniyet seviyesinin üstüne çıkma” hedefini gösterdi. Tam metinler ve kelime anlamları için Gençliğe Hitabe ve Onuncu Yıl Nutku sayfalarımıza bakabilirsin.
Temel esaslar (İTA.8.4.9): millî tarih bilinci, bağımsızlık ve özgürlük, egemenliğin millete ait olması, millî kültürün geliştirilmesi, Türk milletini çağdaş uygarlık düzeyinin üzerine çıkarma ideali, millî birlik ve beraberlik, ülke bütünlüğü. Atatürk’ün çok yönlülüğü, akılcılığı, bilimselliği ve çağdaşlığı bu ünitede vurgulanır.
Ünite ünite ilerlemeni LGS konuları sayfasındaki takip çizelgesinde, MEBİ deneme netlerini deneme takip çizelgesinde izleyebilirsin. Bütün üniteler için LGS İnkılap Tarihi konuları sayfamıza bak.
Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye: 10 soruluk kendini dene testi (adım adım çözümlü)
Aşağıdaki 10 soruyu çöz; her sorudan sonra doğru cevabı ve çözümü adım adım görürsün. Sonda yanlış yaptığın soruları yeniden çözebilirsin. Sorular bu sayfa için MEB kazanımlarına göre yazıldı; sonuçların yalnız bu cihazda tutulur.
Kendini dene · adım adım çözüm
Konu testi: 10 soru, her birinin çözümü adım adım
Şıkkı seç; doğru mu yanlış mı hemen gör, çözümü adım adım aç. Sonda yanlışlarını yeniden çözebilirsin.
Sorular MEB 8. sınıf öğretim programı kazanımlarına göre bu sayfa için yazıldı; sonuçların yalnız bu cihazda tutulur.
Bu konu hangi kazanımları kapsıyor?
Konu, MEB T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük öğretim programındaki aşağıdaki 8. sınıf kazanımlarını kapsar. 2026-2027’de 8. sınıf mevcut programla okutuluyor; Maarif Modeli programıyla başlayan öğrenciler LGS’ye ilk kez 2028’de girecek.
| Kod | Kazanım | Programdaki sınır |
|---|---|---|
| İTA.8.4.1 | Çağdaşlaşan Türkiye’nin temeli olan Atatürk ilkelerini açıklar. | Altı ilke kavramsal düzeyde ele alınır. |
| İTA.8.4.2 | Siyasi alanda meydana gelen gelişmeleri kavrar. | Saltanat, başkent, Cumhuriyet, halifelik, iki vekâletin kaldırılması; 1924 Anayasası. |
| İTA.8.4.3 | Hukuk alanında meydana gelen gelişmelerin toplumsal hayata yansımalarını kavrar. | Medeni Kanun’un aile yapısına ve kadının statüsüne etkisi. |
| İTA.8.4.4 | Eğitim ve kültür alanında yapılan inkılapları ve gelişmeleri kavrar. | Tevhid-i Tedrisat, Harf İnkılabı, Millet Mektepleri, TTK, TDK, 1933 Üniversite Reformu; sanat ve spor. |
| İTA.8.4.5 | Toplumsal alanda yapılan inkılapları ve meydana gelen gelişmeleri kavrar. | Kıyafet, tekke ve zaviyeler, takvim-saat-ölçü, Soyadı Kanunu; kadın hakları karşılaştırması. |
| İTA.8.4.6 | Ekonomi alanında meydana gelen gelişmeleri kavrar. | İzmir İktisat Kongresi; tarım, sanayi, ticaret, denizcilik; 1929 bunalımı. |
| İTA.8.4.7 | Atatürk Dönemi’nde sağlık alanında yapılan çalışmaları devletin temel görevleri ile ilişkilendirir. | |
| İTA.8.4.8 | Cumhuriyet’in sağladığı kazanımları ve Atatürk’ün Türk milleti için gösterdiği hedefleri analiz eder. | Nutuk, Onuncu Yıl Nutku, Gençliğe Hitabe; Atatürk’ün kişilik özellikleri. |
| İTA.8.4.9 | Atatürk ilke ve inkılaplarını oluşturan temel esasları kavrar. |
Kaynaklar
- T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Dersi Öğretim Programı (Ortaokul 8. Sınıf), 2018: üniteler ve kazanımlar — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı
- LGS Başvuru ve Uygulama Kılavuzu 2026 (oturumlar ve soru sayıları) — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı
Bu rehberi kim hazırladı?
Aile ve Eğitim Koçluk Ekibi — İstanbul merkezli, Türkiye geneli online öğrenci koçluğu, mizaç analizi ve veli atölyeleri. Rehberlerimiz koçluk görüşmelerinde en sık karşılaştığımız soruları ve güvenilir kaynakları temel alır; resmî kurallar değiştiğinde güncellenir.
Yaklaşımımızı tanı
