Oyun bağımlılığı nedir? DSÖ’nün tanımı
Dünya Sağlık Örgütü oyun bozukluğunu (gaming disorder, ICD-11 kodu 6C51) bir davranış bağımlılığı olarak sınıflar ve üç temel özellikle tanımlar.
| Özellik | Ne demek? | Evde nasıl görünür? |
|---|---|---|
| Kontrol kaybı | Oyuna başlama, süre, bırakma üzerinde kontrolün azalması | “Beş dakika daha” saatlere uzar, bırakamaz |
| Öncelik | Oyunun diğer ilgi alanlarının ve günlük işlerin önüne geçmesi | Arkadaşa, spora, ödeve zaman kalmaz |
| Zarara rağmen devam | Olumsuz sonuçlar olduğu hâlde oynamanın sürmesi ya da artması | Notlar düşer, uyku bozulur ama oyun artar |
Tanı için bu tablonun kişisel, ailesel, sosyal ya da eğitim hayatında belirgin bir bozulmaya yol açması ve genellikle en az 12 ay boyunca görülmesi gerekir; belirtiler çok ağırsa bu süre kısalabilir. Yani çok oynayan her çocuk bağımlı değildir. Tanıyı yalnızca çocuk ve ergen psikiyatrisi gibi alanlarda bir uzman koyar.
Oyun bağımlılığı belirtileri: aile gözlem listesi
Son birkaç ayı düşünerek çocuğunda gördüğün maddeleri işaretle; liste, uzmanla konuşurken somut örnekler vermeni kolaylaştırır. İşaretler yalnız bu cihazda kalır.
Kendi kendine kontrol
Kontrol listesi
PEGI yaş sınırları: oyunun yaşa uygunluğu nasıl anlaşılır?
PEGI etiketi oyunun içeriğine göre verilir: şiddet, korku, kaba dil, kumar benzeri öğeler ve oyun içi satın alma gibi içerik simgeleri de kutuda ya da mağaza sayfasında gösterilir.
| PEGI | Anlamı |
|---|---|
| 3 | Her yaşa uygun |
| 7 | Korkutucu olabilecek sahneler ya da hafif şiddet içerebilir |
| 12 | Daha belirgin şiddet, kaba dil ya da hafif korku içerebilir |
| 16 | Gerçekçi şiddet, sigara-alkol ya da kumar benzeri içerik olabilir |
| 18 | Yetişkinlere yönelik ağır içerik |
PEGI oyunun ne kadar zor ya da bağımlılık yapıcı olduğunu göstermez. Çevrim içi sohbet, yabancılarla iletişim ve oyun içi harcama ayarlarını ayrıca kontrol etmek gerekir.
Oyun bağımlılığında aile ne yapmalı?
- Önce merak et: Çocuğunla birlikte bir oyun oyna, oyunda neyi sevdiğini sor. Oyunun dünyasını bilmek konuşmayı kolaylaştırır.
- Birlikte plan yap: Aşağıdaki aile oyun anlaşmasıyla hangi oyunların, ne zaman ve nerede oynanacağını yazın.
- Bitişi önceden duyur: Maç ortasında aniden kapatmak öfkeyi büyütür; 10 dakika önce hatırlatın, bölüm sonunda bitirin.
- Boşluğu doldur: Oyunun yerine konacak spor, arkadaş buluşması ya da hobiye yer aç.
- Gece ve yemek ekranısız olsun: Cihazların yatak odası dışında şarj olması uyku için en etkili adımlardan biridir.
Cezayla aniden yasaklamak ya da cihazı kırmak çoğu zaman çatışmayı büyütür ve gizli oynamayı artırır. Ekran süresiyle ilgili yaşa göre resmî öneriler için ekran süresi hesaplama, telefonda zorlanan çocuklar için telefon bağımlılığı sayfalarına bakabilirsin.
Ücretsiz · yazdırılabilir · e-posta istemez
Yazdırılabilir şablonlar
İhtiyacın olan formu seç; boş hâliyle yazdır ya da tarayıcıdan PDF olarak kaydet.
Şablonlar A4 için hazırlandı. Yazdırırken "arka plan grafikleri" kapalı kalabilir; çizgiler yine görünür.
Ne zaman ve nereden destek alınmalı?
Gözlem listesindeki maddelerin çoğu aylardır sürüyorsa, okul başarısı ve uyku belirgin bozulduysa ya da oyun engellendiğinde çocuk kendine veya başkasına zarar verecek kadar öfkeleniyorsa profesyonel destek zamanıdır.
- Yeşilay 115 Danışma Hattı: İnternet ve teknoloji bağımlılığı dahil ücretsiz danışmanlık verir; 12 yaş ve üzerindeki kişiler ve aileleri arayabilir. Gerekirse ildeki Yeşilay Danışmanlık Merkezi’ne (YEDAM) yönlendirir.
- Okul rehberlik servisi: Okuldaki gözlemleri ve devamsızlığı birlikte değerlendirmek için ilk adım olabilir.
- Çocuk ve ergen psikiyatrisi: Tanı ve tedavi için başvurulacak uzmanlık alanıdır; oyun sorunu bazen dikkat eksikliği, kaygı ya da depresyonla birlikte görülür.
Kaynaklar
- ICD-11: 6C51 Gaming disorder (oyun oynama bozukluğu) — Dünya Sağlık Örgütü
- PEGI yaş sınıflandırması ve içerik tanımlayıcıları — Pan European Game Information
- Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM) ve 115 Danışma Hattı — Yeşilay
Bu rehberi kim hazırladı?
Aile ve Eğitim Koçluk Ekibi — İstanbul merkezli, Türkiye geneli online öğrenci koçluğu, mizaç analizi ve veli atölyeleri. Rehberlerimiz koçluk görüşmelerinde en sık karşılaştığımız soruları ve güvenilir kaynakları temel alır; resmî kurallar değiştiğinde güncellenir.
Yaklaşımımızı tanı
