Birinci Dünya Savaşı’nın nedenleri ve bloklar
Savaşın temel nedenleri sömürgecilik yarışı, milliyetçilik, Almanya’nın hızla sanayileşmesi ve devletlerin iki bloka ayrılmasıdır; savaşı başlatan olay 28 Haziran 1914’teki Saraybosna suikastıdır.
| Blok | Devletler |
|---|---|
| İtilaf Devletleri | İngiltere, Fransa, Rusya (sonradan İtalya, ABD ve başkaları katıldı) |
| İttifak Devletleri | Almanya, Avusturya-Macaristan (sonradan Osmanlı Devleti ve Bulgaristan katıldı) |
İtalya başta İttifak bloğundaydı; savaş başlayınca tarafsız kaldı ve 1915’te İtilaf devletlerinin yanında savaşa girdi. Osmanlı Devleti, Almanya’dan alınan Goben (Yavuz) ve Breslav (Midilli) gemilerinin Karadeniz’de Rus limanlarını bombalamasıyla 1914 sonbaharında savaşa girmiş oldu.
Osmanlı Devleti’nin savaştığı cepheler
| Cephe | Amaç | Öne çıkan olay |
|---|---|---|
| Kafkas | Taarruz (Rusya’ya karşı) | Sarıkamış Harekâtı’nda ağır kayıp |
| Kanal | Taarruz (İngiltere’nin Mısır’daki varlığına karşı) | Süveyş Kanalı geçilemedi |
| Çanakkale | Savunma | 18 Mart 1915 deniz zaferi; kara savaşlarında Mustafa Kemal’in Anafartalar, Conkbayırı başarıları |
| Irak | Savunma | Kut’ül-Amâre Zaferi (1916) |
| Suriye-Filistin | Savunma | Mustafa Kemal Yıldırım Orduları Grubu’nda görev aldı |
| Hicaz-Yemen | Savunma | Fahrettin Paşa’nın Medine savunması |
Programda 1915 Olayları ve Tehcir (Sevk ve İskân) Kanunu’na da değinilir. Savaşın sonunda imparatorluklar dağıldı, Paris Barış Konferansı toplandı ve yenilen devletlerle ağır antlaşmalar imzalandı.
Mondros Ateşkes Antlaşması ve işgaller
30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması, Osmanlı ordusunu terhis ederek ülkeyi savunmasız bıraktı ve işgallerin yolunu açtı. 7. maddeye göre İtilaf devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durumda herhangi bir stratejik noktayı, 24. maddeye göre altı vilayette karışıklık çıkarsa bu bölgeleri işgal edebilecekti.
| Kim? | Tutumu |
|---|---|
| Osmanlı yönetimi | İtilaf devletleriyle iyi geçinerek ve onların desteğini kazanarak devleti kurtarmaya çalıştı |
| Mustafa Kemal | Antlaşmaya ve işgallere karşı çıktı; işgallere direnilmesi gerektiğini savundu |
| Halk | Mitingler düzenledi, cemiyetler kurdu, yerel direniş (Kuva-yı Millîye) başlattı |
Kuva-yı Millîye ve cemiyetler
Kuva-yı Millîye, düzenli ordu kurulana kadar işgallere karşı halkın kendi imkânlarıyla oluşturduğu silahlı direniş birlikleridir. İlk silahlı direniş Fransızlara karşı Dörtyol’da başladı.
| Millî (yararlı) cemiyetler | Millî varlığa düşman cemiyetler |
|---|---|
| Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri (Trakya-Paşaeli, İzmir, Doğu Anadolu…) | Azınlık cemiyetleri: Mavri Mira, Pontus Rum, Etnik-i Eterya, Taşnak ve Hınçak |
| Redd-i İlhak Cemiyeti (İzmir) | Türk olup millî varlığa düşman: İngiliz Muhipler, Teali-i İslam, Kürt Teali, Hürriyet ve İtilaf |
| Kilikyalılar Cemiyeti (Adana çevresi) |
Millî Mücadele’nin hazırlık dönemi: genelgeler ve kongreler
| Tarih | Olay | Önemi |
|---|---|---|
| 19 Mayıs 1919 | Mustafa Kemal Samsun’a çıktı | Millî Mücadele’nin başlangıcı |
| 28 Mayıs 1919 | Havza Genelgesi | İşgalleri protesto için mitingler düzenlenmesi istendi |
| 22 Haziran 1919 | Amasya Genelgesi | Millî Mücadele’nin amacı, gerekçesi ve yöntemi; millî egemenliğin ilk ifadesi |
| 23 Temmuz – 7 Ağustos 1919 | Erzurum Kongresi | Bölgesel toplandı, ulusal kararlar aldı; manda ve himaye ilk kez reddedildi |
| 4-11 Eylül 1919 | Sivas Kongresi | Ulusal; cemiyetler birleşti, manda kesin reddedildi, Heyet-i Temsiliye tüm yurdu temsil etti |
| 20-22 Ekim 1919 | Amasya Görüşmeleri | İstanbul hükûmeti Heyet-i Temsiliye’yi muhatap aldı |
Hazırlık döneminde basın da önemli rol oynadı: Mustafa Kemal Sivas’ta İrade-i Milliye, Ankara’da Hâkimiyet-i Milliye gazetelerini çıkardı.
Misakımillî, İstanbul’un işgali ve TBMM’nin açılışı
Son Osmanlı Mebusan Meclisi 28 Ocak 1920’de Misakımillî’yi kabul etti; İtilaf devletleri buna 16 Mart 1920’de İstanbul’u resmen işgal ederek karşılık verdi. Mustafa Kemal’in çağrısıyla Ankara’da toplanan Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920’de açıldı.
- Misakımillî; vatanın bütünlüğü, tam bağımsızlık ve kapitülasyonların kaldırılması gibi ilkeleriyle Millî Mücadele’nin programıdır.
- TBMM; millî egemenliği esas alan, yasama ve yürütme yetkisini kendinde toplayan (güçler birliği) bir meclisti.
- Meclis, seçimle gelen milletvekilleri ile dağıtılan Mebusan Meclisi’nden Ankara’ya geçebilen üyelerden oluştu.
TBMM’ye karşı ayaklanmalar ve Sevr Antlaşması
İstanbul hükûmetinin ve İtilaf devletlerinin kışkırtmasıyla TBMM’ye karşı ayaklanmalar çıktı; Meclis, 29 Nisan 1920’de Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nu çıkardı ve İstiklal Mahkemeleri’ni kurdu.
10 Ağustos 1920’de imzalanan Sevr Antlaşması, Osmanlı topraklarını paylaşmayı öngörüyordu. Mebusan Meclisi kapalı olduğu için onaylanamadı ve TBMM ile Türk milleti tarafından tanınmadı; hukuken geçersiz kaldı. Türk milletinin Sevr’e tepkisi, Millî Mücadele’yi kararlılıkla sürdürmek oldu.
Ünite ünite ilerlemeni LGS konuları sayfasındaki takip çizelgesinde, MEBİ deneme netlerini deneme takip çizelgesinde izleyebilirsin. Bütün üniteler için LGS İnkılap Tarihi konuları sayfamıza bak.
Millî Uyanış: 10 soruluk kendini dene testi (adım adım çözümlü)
Aşağıdaki 10 soruyu çöz; her sorudan sonra doğru cevabı ve çözümü adım adım görürsün. Sonda yanlış yaptığın soruları yeniden çözebilirsin. Sorular bu sayfa için MEB kazanımlarına göre yazıldı; sonuçların yalnız bu cihazda tutulur.
Kendini dene · adım adım çözüm
Konu testi: 10 soru, her birinin çözümü adım adım
Şıkkı seç; doğru mu yanlış mı hemen gör, çözümü adım adım aç. Sonda yanlışlarını yeniden çözebilirsin.
Sorular MEB 8. sınıf öğretim programı kazanımlarına göre bu sayfa için yazıldı; sonuçların yalnız bu cihazda tutulur.
Bu konu hangi kazanımları kapsıyor?
Konu, MEB T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük öğretim programındaki aşağıdaki 8. sınıf kazanımlarını kapsar. 2026-2027’de 8. sınıf mevcut programla okutuluyor; Maarif Modeli programıyla başlayan öğrenciler LGS’ye ilk kez 2028’de girecek.
| Kod | Kazanım | Programdaki sınır |
|---|---|---|
| İTA.8.2.1 | Birinci Dünya Savaşı’nın sebeplerini ve savaşın başlamasına yol açan gelişmeleri kavrar. | Bloklaşmalara değinilir. |
| İTA.8.2.2 | Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin durumu hakkında çıkarımlarda bulunur. | Cepheler harita üzerinde; Çanakkale, Kut’ül-Amâre, Sarıkamış; 1915 Olayları ve Tehcir Kanunu. |
| İTA.8.2.3 | Mondros Ateşkes Antlaşması karşısında Osmanlı yönetiminin, Mustafa Kemal’in ve halkın tutumunu analiz eder. | |
| İTA.8.2.4 | Kuvâ-yı Millîye’nin oluşum sürecini ve sonrasında meydana gelen gelişmeleri kavrar. | Millî cemiyetler ve millî varlığa düşman cemiyetler. |
| İTA.8.2.5 | Millî Mücadele’nin hazırlık döneminde Mustafa Kemal’in yaptığı çalışmaları analiz eder. | Samsun, Havza, Amasya, Erzurum, Sivas, Amasya Görüşmeleri; basının rolü. |
| İTA.8.2.6 | Misakımillî’nin kabulünü ve Büyük Millet Meclisinin açılışını ulusal egemenlik ve tam bağımsızlık ilkeleri ile ilişkilendirir. | |
| İTA.8.2.7 | Büyük Millet Meclisine karşı ayaklanmalar ile alınan tedbirleri analiz eder. | Hıyanet-i Vataniye Kanunu. |
| İTA.8.2.8 | Mustafa Kemal’in ve Türk milletinin Sevr Antlaşması’na karşı tepkilerini değerlendirir. |
Kaynaklar
- T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Dersi Öğretim Programı (Ortaokul 8. Sınıf), 2018: üniteler ve kazanımlar — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı
- LGS Başvuru ve Uygulama Kılavuzu 2026 (oturumlar ve soru sayıları) — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı
Bu rehberi kim hazırladı?
Aile ve Eğitim Koçluk Ekibi — İstanbul merkezli, Türkiye geneli online öğrenci koçluğu, mizaç analizi ve veli atölyeleri. Rehberlerimiz koçluk görüşmelerinde en sık karşılaştığımız soruları ve güvenilir kaynakları temel alır; resmî kurallar değiştiğinde güncellenir.
Yaklaşımımızı tanı
