Nesne-yüklem ilişkisine göre: geçişli ve geçişsiz fiiller
Fiile “neyi, kimi?” sorusu sorulabiliyorsa fiil geçişlidir; soru anlamsız kalıyorsa geçişsizdir. Cümlede nesne bulunmasa da fiil geçişli olabilir: “Ali okudu.” cümlesinde “okumak” geçişli bir fiildir.
| Tür | Soru testi | Örnek |
|---|---|---|
| Geçişli | Neyi pişirdi? — Çorbayı. | Annem çorbayı pişirdi. / Kardeşim kitabını kaybetti. |
| Geçişsiz | Neyi uyudu? — (anlamsız) | Bebek uyudu. / Kuşlar uçtu. / Çocuklar güldü. |
Özne-yüklem ilişkisine göre: etken ve edilgen fiiller
| Tür | Ölçüt | Örnek |
|---|---|---|
| Etken | İşi yapan (gerçek özne) belli | Ali camı kırdı. / Öğrenciler ödevlerini teslim etti. |
| Edilgen | İşi yapan belli değil; fiil -l ya da -n eki alır | Cam kırıldı. / Ödevler teslim edildi. / Kitap okundu. |
Sözde özne: Edilgen cümlede özne yerinde, işi yapmayan ama işten etkilenen öğe bulunur: “Sınav sonuçları açıklandı.” cümlesinde sonuçları biri açıklamıştır; “sınav sonuçları” sözde öznedir.
Etkenden edilgene: “Ali camı kırdı.” → gerçek özne (Ali) düşer, nesne (camı) sözde özne olur, fiil -l alır: “Cam kırıldı.”
Çatının anlama katkısı
- Edilgen yapı işi öne çıkarır: “Köprü onarıldı.” cümlesinde önemli olan köprünün onarılmasıdır; kimin onardığı söylenmez.
- Kurallar ve duyurular edilgen yazılır: “Burada sigara içilmez.” “Sınav saat 10.00’da yapılacaktır.”
- Etken yapı sorumluyu gösterir: “Belediye köprüyü onardı.” cümlesinde işi kimin yaptığı açıktır.
- Anlatım bozukluğu uyarısı: Aynı cümlede ortak özneye bağlanan fiillerden biri etken, öbürü edilgen olmamalıdır: “Duvarlar boyandı ve temizledi.” yerine “Duvarlar boyandı ve temizlendi.” Ayrıntı için anlatım bozuklukları sayfamıza bak.
Bütün Türkçe konularındaki ilerlemeni LGS konuları sayfasındaki çizelgede izleyebilirsin. Paragraf soruları için paragraf soruları nasıl çözülür sayfamıza bak.
Fiilde çatı: 10 soruluk kendini dene testi (adım adım çözümlü)
Aşağıdaki 10 soruyu çöz; her sorudan sonra doğru cevabı ve çözümü adım adım görürsün. Sonda yanlış yaptığın soruları yeniden çözebilirsin. Sorular bu sayfa için MEB kazanımlarına göre yazıldı; sonuçların yalnız bu cihazda tutulur.
Kendini dene · adım adım çözüm
Konu testi: 10 soru, her birinin çözümü adım adım
Şıkkı seç; doğru mu yanlış mı hemen gör, çözümü adım adım aç. Sonda yanlışlarını yeniden çözebilirsin.
Sorular MEB 8. sınıf öğretim programı kazanımlarına göre bu sayfa için yazıldı; sonuçların yalnız bu cihazda tutulur.
Bu konu hangi kazanımları kapsıyor?
Konu, MEB Türkçe öğretim programındaki aşağıdaki 8. sınıf kazanımlarını kapsar. 2026-2027’de 8. sınıf mevcut programla okutuluyor; Maarif Modeli programıyla başlayan öğrenciler LGS’ye ilk kez 2028’de girecek.
| Kod | Kazanım | Programdaki sınır |
|---|---|---|
| T.8.4.20 | Fiillerin çatı özelliklerinin anlama olan katkısını kavrar. | Kavram tanımlarına girilmeden anlamsal farklılıklara değinilir. |
Kaynaklar
- Türkçe Dersi Öğretim Programı (İlkokul ve Ortaokul 1-8. Sınıflar), 2019: 8. sınıf kazanımları — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı
- LGS Başvuru ve Uygulama Kılavuzu 2026 (oturumlar ve soru sayıları) — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı
Bu rehberi kim hazırladı?
Aile ve Eğitim Koçluk Ekibi — İstanbul merkezli, Türkiye geneli online öğrenci koçluğu, mizaç analizi ve veli atölyeleri. Rehberlerimiz koçluk görüşmelerinde en sık karşılaştığımız soruları ve güvenilir kaynakları temel alır; resmî kurallar değiştiğinde güncellenir.
Yaklaşımımızı tanı
