Basınç nedir?
Basınç, bir yüzeye dik olarak etki eden kuvvetin, o yüzeyin birim alanına düşen kısmıdır; birimi Pascal’dır (Pa). Aynı kuvvet küçük bir yüzeye uygulanınca etkisi büyük, geniş bir yüzeye yayılınca küçük olur. Öğretim programı bu ünitede basıncı değişkenleri deneyerek keşfetmeyi ister; matematiksel bağıntılara (formüllere) girilmez.
Katı basıncı: ağırlık ve yüzey alanı
Katıların uyguladığı basınç, ağırlık (dik kuvvet) arttıkça artar, temas yüzeyinin alanı arttıkça azalır. Aynı tuğla en geniş yüzeyi üzerinde dururken zemine en küçük, en dar yüzeyi üzerinde dururken en büyük basıncı uygular.
| Amaç | Nasıl? | Örnek |
|---|---|---|
| Basıncı artırmak | Yüzeyi küçültmek | Bıçağın keskin kenarı, raptiyenin sivri ucu, çivinin ucu |
| Basıncı azaltmak | Yüzeyi büyütmek | Kar ayakkabısı, tankların paletleri, sırt çantasının geniş askıları, kamyonların çok tekerlekli olması |
Sıvı basıncı: derinlik ve sıvının cinsi
Durgun sıvılar bulundukları kabın tabanına ve yan yüzeylerine basınç uygular; bu basınç derinlik arttıkça ve sıvının yoğunluğu arttıkça artar. Kabın şekli ve sıvının toplam miktarı, belirli bir derinlikteki basıncı değiştirmez.
- Su deposunun en altındaki musluktan su daha hızlı akar.
- Barajların alt kısmı daha kalın yapılır.
- Dalgıçlar derine indikçe kulaklarında artan basıncı hisseder; denizaltılar bu yüzden dayanıklı yapılır.
- Aynı derinlikte tuzlu suyun basıncı tatlı sudan biraz daha büyüktür, çünkü tuzlu suyun yoğunluğu daha fazladır.
Gaz basıncı ve açık hava basıncı
Gazlar da sıvılar gibi bulundukları ortamda her yöne basınç uygular; atmosferdeki havanın uyguladığı basınca açık hava basıncı denir. Yükseklere çıkıldıkça üstteki hava azaldığı için açık hava basıncı da azalır; uçakta ya da dağda kulakların tıkanması bu yüzdendir.
Pipetle içecek içmek, vantuzun cama yapışması ve enjektöre ilaç çekmek açık hava basıncının etkisiyle olur: içerideki basınç azaltılınca dışarıdaki açık hava basıncı sıvıyı iter ya da vantuzu bastırır. Programa göre gaz basıncını etkileyen değişkenlere bu ünitede girilmez.
Pascal prensibi ve günlük hayattaki uygulamaları
Kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan basınç, sıvının her noktasına ve kabın bütün yüzeylerine aynen iletilir; buna Pascal prensibi denir. Bu prensiple çalışan sistemlere hidrolik sistem denir.
| Sistem | Nasıl çalışır? |
|---|---|
| Hidrolik kriko | Küçük pistona uygulanan basınç, sıvıyla büyük pistona iletilir; ağır araç kaldırılır. |
| Hidrolik fren | Fren pedalına basınca sıvı basıncı tekerleklere iletilir. |
| Berber ve dişçi koltuğu | Pedala basılınca sıvı basıncı koltuğu yükseltir. |
| İş makineleri | Kepçe ve vinç kolları hidrolik pistonlarla hareket eder. |
Programda prensip ve ilkelerin bilimsel bilgi türü olarak vurgulanması istenir: Pascal prensibi, deneylerle defalarca doğrulanmış genel bir ilkedir.
Konuyu bitirdikçe LGS konuları sayfasındaki takip çizelgesinde işaretle; deneme netlerini deneme takip çizelgesinde izle. Bütün 8. sınıf konu anlatımları 8. sınıf konu anlatımı sayfasında.
Basınç: 10 soruluk kendini dene testi (adım adım çözümlü)
Aşağıdaki 10 soruyu çöz; her sorudan sonra doğru cevabı ve çözümü adım adım görürsün. Sonda yanlış yaptığın soruları yeniden çözebilirsin. Sorular bu sayfa için MEB kazanımlarına göre yazıldı; sonuçların yalnız bu cihazda tutulur.
Kendini dene · adım adım çözüm
Konu testi: 10 soru, her birinin çözümü adım adım
Şıkkı seç; doğru mu yanlış mı hemen gör, çözümü adım adım aç. Sonda yanlışlarını yeniden çözebilirsin.
Sorular MEB 8. sınıf öğretim programı kazanımlarına göre bu sayfa için yazıldı; sonuçların yalnız bu cihazda tutulur.
Bu konu hangi kazanımları kapsıyor?
Konu, MEB fen bilimleri öğretim programındaki aşağıdaki 8. sınıf kazanımlarını kapsar. 2026-2027’de 8. sınıf mevcut programla okutuluyor; Maarif Modeli programıyla başlayan öğrenciler LGS’ye ilk kez 2028’de girecek.
| Kod | Kazanım | Programdaki sınır |
|---|---|---|
| F.8.3.1.1 | Katı basıncını etkileyen değişkenleri deneyerek keşfeder. | Birim Pascal; matematiksel bağıntılara girilmez. |
| F.8.3.1.2 | Sıvı basıncını etkileyen değişkenleri tahmin eder ve test eder. | Gazların da basınç uyguladığı; açık hava basıncı. Gaz basıncının değişkenlerine girilmez. |
| F.8.3.1.3 | Katı, sıvı ve gaz basıncının günlük yaşam ve teknolojideki uygulamalarına örnekler verir. | Pascal prensibi uygulamaları. |
Kaynaklar
- Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (3-8. Sınıflar), 2018: 8. sınıf kazanımları — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı
- Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: 2026-2027'de programın uygulandığı sınıflar (8. sınıf mevcut programla devam ediyor) — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı
Bu rehberi kim hazırladı?
Aile ve Eğitim Koçluk Ekibi — İstanbul merkezli, Türkiye geneli online öğrenci koçluğu, mizaç analizi ve veli atölyeleri. Rehberlerimiz koçluk görüşmelerinde en sık karşılaştığımız soruları ve güvenilir kaynakları temel alır; resmî kurallar değiştiğinde güncellenir.
Yaklaşımımızı tanı
