Akran nezaketi nedir, resmî bir haftası var mı?
Kısa cevap: Akran nezaketi, öğrencilerin birbirine saygı, empati ve yapıcı iletişimle davranmasıdır; resmî bir belirli gün veya haftası yoktur. MEB Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün 4 Kasım 2025 tarihli duyurusuna göre lise öğrencileri için Akran Nezaketi Etkinlik Kitabı yayımlandı. Kitap dört ana tema etrafında kurulmuş: okulda akran nezaketi, dijital ortamlarda akran nezaketi, ailede ve toplumda akran nezaketi, kültürde ve inançta akran nezaketi. Uygulama alanları ise sınıf içi, okul dışı ve aile katılımlı etkinlikler olarak üçe ayrılıyor.
MEB Belirli Gün ve Haftalar Çizelgesi’nde (EK-8) “akran nezaketi” adıyla bir gün veya hafta yer almıyor. Bu yüzden sayfada “şu hafta yapılır” diye bir tarih yok. Etkinlikleri sene başı öğretmenler kurulu planına, okul rehberlik ve psikolojik danışma programına ya da sınıfın o dönemki ihtiyacına göre seçebilirsiniz. Okulunuzda yerel bir proje yürütülüyorsa tarihini okul yönetiminden teyit edin.
| Belge | Ne söylüyor? | Bu sayfa için anlamı |
|---|---|---|
| OGM duyurusu: Akran Nezaketi Etkinlik Kitabı (4 Kasım 2025) | Lise öğrencileri için dört temalı kitap; sınıf içi, okul dışı ve aile katılımlı uygulamalar. | Sayfanın temel çerçevesi; etkinlikler bu çerçeveye uyarlanır. |
| Akran Nezaketi Etkinlik Kitabı (PDF) | Kitabın tam metni; dört tema ve sınıf içi, okul dışı, aile katılımlı etkinlikler. | Öğretmenin ayrıntılı etkinlik adımlarına ulaştığı yer. |
| ORGM “Akran Zorbalığı” sayfası | Okul öncesi ve ilkokul farkındalık programları; zorbalık yapan öğrencilere yönelik psikoeğitim. | Nezaket etkinliği zorbalık müdahalesinin yerini tutmaz. |
| MEB genelgesi (28 Ağustos 2024) | Okullarda şiddetin önlenmesi; rehberlik ve psikolojik danışma planlarında önleyici faaliyetlere yer verilmesi. | Etkinlik, okulun önleme planıyla birlikte anlam kazanır. |
| EK-8 Belirli Gün ve Haftalar Çizelgesi | “Akran nezaketi” adıyla bir gün veya hafta listelenmez. | Sayfa bir haftaya bağlanmaz; tarih uydurulmaz. |
Bu sayfa olumlu akran davranışı etkinlikleri içindir; zorbalığın türleri, işaretleri ve okulun müdahale basamakları için akran zorbalığı sayfasına, “riskli akran grubu” kavramı için riskli akran grubu ne demek sayfasına bakın.
Son kontrol tarihi: 26.10.2026
Etkinliği güvenli ve olumlu kuran altı ilke
Etkinliğin amacı öğrenciyi utandırmak değil, olumlu davranışı görünür kılmaktır. Aşağıdaki ilkeler, çalışmanın zorbalık müdahalesine ya da kişisel veri toplamaya kaymasını önler. ORGM’nin öğretmen broşürü de sınıf kurallarının olumlu sözcüklerle yazılmasını, demokratik sınıf ortamını ve rehber öğretmenle iş birliğini öneriyor.
| Yap | Yapma | Neden? |
|---|---|---|
| Davranışı adlandır: “Sıranı beklediğin için teşekkür ederim.” | Öğrenciyi etiketle: “Yaramaz”, “zorba”. | Etiket kalıcı, davranış değişebilir. |
| Katılmak istemeyene gözlemci rolü ver. | Herkesi sırayla konuşmaya zorla. | Gönüllülük güveni korur. |
| Örnekleri isimsiz paylaş. | Kimin ne yazdığını listede göster. | Gizlilik sınıf içinde kalır. |
| “Şu an nasıl yardımcı olabilirim?” diye sor. | Olayı sınıf önünde soruştur. | Soruşturma rehber öğretmenin işidir. |
| Zorbalık şüphesinde rehber öğretmene haber ver. | Nezaket etkinliğiyle zorbalığı çözmeye çalış. | Güvenlik ve uzman desteği önce gelir. |
| Fotoğraf paylaşmadan önce veli izni al. | Etkinlik görüntüsünü izinsiz yayımla. | Görüntü izni ayrı bir sorumluluktur. |
Etkinlik sırasında bir öğrenci sürekli hedef alınıyorsa, alay ediliyorsa ya da fiziksel zarar görüyorsa bunu sınıf tartışmasına çevirmeyin. Okul rehber öğretmenine ve okul yönetimine başvurun. Siber zorbalık şüphesinde siber zorbalık veli rehberi sayfasındaki kayıt ve bildirim adımlarını izleyin.
Kademeye göre 12 akran nezaketi etkinliği
Aşağıdaki tablo planlayıcıdaki 12 etkinliğin özetidir; tam adımlar ve malzeme listesi araçtadır. Süreler 15-45 dakika arasında değişir ve sınıfın durumuna göre kısaltılabilir. Hiçbir etkinlik öğrencinin kişisel bilgisini, aile bilgisini ya da yaşadığı bir olayın ayrıntısını istemez.
| Etkinlik | Kademe | Süre | Ne yapılır? | Amaç |
|---|---|---|---|---|
| Nezaket dedektifleri | İlkokul, ortaokul | 30 dk | İsim yazmadan görülen nazik davranışlar not edilir. | Olumlu davranışı fark etmek |
| Teşekkür çemberi | Okul öncesi, ilkokul | 15 dk | Sırayla somut bir teşekkür cümlesi söylenir. | Teşekkür dilini kurmak |
| Cümle tamir atölyesi | Ortaokul | 30 dk | Kaba cümleler saygılı isteğe çevrilir. | İhtiyacı nazikçe söylemek |
| Sınıf nezaket sözleşmesi | İlkokul, ortaokul | 30 dk | Beş olumlu kural birlikte yazılır. | Kuralları birlikte kurmak |
| Dijital nezaket kartları | Ortaokul, lise | 30 dk | Mesaj senaryolarına saygılı cevap taslağı yazılır. | Dijital öz denetim |
| Koridorda destek | Ortaokul, lise | 45 dk | Tanık rolü üç güvenli seçenekle canlandırılır. | Güvenli yardım isteme |
| Nezaket postası | İlkokul | 25 dk | İsimsiz iyi dilek notları dağıtılır. | Olumlu sınıf hafızası |
| Farklılıklarla nezaket | Okul öncesi, ilkokul | 20 dk | Benzer ve farklı özellikler nazik dille konuşulur. | Farklılığa saygı |
| Aile sohbet kartı | Aile | 15 dk | Üç sorudan biri akşam yemeğinde konuşulur. | Evde sohbet açmak |
| Teneffüs gözlemi | Ortaokul, lise | 20 dk | Ortak alanlar için tek bir iyileştirme önerilir. | Okul iklimini gözlemek |
| Bakış açısı değiştirme | Lise | 30 dk | Aynı olay üç rolden anlatılır. | Empati kurmak |
| Nezaket panosu | İlkokul, ortaokul | 45 dk | Olumlu davranışlar dört bölümlü panoda toplanır. | Haftalık hedef belirlemek |
40 dakikalık örnek ders akışı
Bu akış ilkokul ve ortaokul için tasarlandı; okul öncesinde ilk üç bölümü 20 dakikaya indirin. Etkinliği tek derse sığdırmak zorunda değilsiniz; iki güne yaymak daha sakin bir tartışma sağlar.
| Dakika | Bölüm | Kim yapar? | Not |
|---|---|---|---|
| 0-5 | Açılış: “Nezaket deyince ne anlıyoruz?” | Öğretmen ve sınıf | Tahta |
| 5-15 | Nezaket dedektifleri ya da teşekkür çemberi | Gruplar | Kâğıt, kalem |
| 15-25 | Cümle tamir atölyesi | Gruplar | Üç kaba cümle |
| 25-33 | Sınıf nezaket sözleşmesi için beş kural | Tüm sınıf | Büyük kâğıt |
| 33-38 | Zorbalık ile kaba davranışın farkı | Öğretmen | Kısa bilgi |
| 38-40 | Kapanış: bir davranış seçiyorum | Öğrenciler | Sözlü değerlendirme |
Akışın sonunda öğrenciden “artık daha nazik olacağım” sözü almak yerine, bir sonraki hafta deneyeceği tek davranışı seçmesini isteyin. Tek davranış, kalıcı bir alışkanlığın ilk adımı olur.
Etkinlik planınızı oluşturun
Tarayıcıda çalışır
Etkinlik planlayıcı
Kademeyi ve süreyi seçin; en çok beş etkinliği sıralayıp yazdırın.
Hazırlık adımlarını grubunuza göre düzenleyin.
Planlayıcı, seçtiğiniz etkinliklerden toplam süreli ve yazdırılabilir bir plan oluşturur. Kademe ve en çok süreyi seçin; “Plana ekle” ile en çok beş etkinlik toplayın. Sırayı değiştirin, toplam süreyi görün ve planı yazdırın.
- Kademeyi seçin: Okul öncesi, ilkokul, ortaokul, lise veya aile.
- Süreyi sınırlayın: 15, 30, 45 veya 60 dakika.
- Etkinlikleri toplayın: Her karttaki “Plana ekle” düğmesini kullanın; beşten fazlası eklenmez.
- Sıralayın ve yazdırın: “Planı yazdır” hafta adı, etkinlik tablosu, tarih-sınıf satırı ve malzeme listesini tek sayfada verir.
- Temizleyin: “Temizle” bu tarayıcıdaki kaydı siler.
Araç neyi yapmaz? Etkinlikleri otomatik seçmez, öğrenci adı veya kimlik numarası istemez, zorbalık değerlendirmesi yapmaz. Girdiler cihazınızda kalır, sunucuya gönderilmez; plan yalnız bu tarayıcıda saklanır. Resmî MEB formu değildir; okulun rehberlik ve sosyal etkinlik planı önceliklidir.
Daha fazla veli ve öğretmen rehberi için blog dizin sayfasına göz atabilirsiniz.
Evde nezaket: veli için dört kısa sohbet
Nezaket, sınıfta başlayıp evde sürdüğünde kalıcı olur. Aşağıdaki cümleler bir “doğru cevap” listesi değil, çocuğun kendi cümlesini kurması için örnektir. Çocuğunuzun anlattığı olayı yargılamadan dinleyin; öğüt vermeden önce “O anda ne hissettin?” diye sorun.
| Durum | Nazik cümle örneği | Kaçınılacak cümle |
|---|---|---|
| Arkadaşının kalemi kırıldı | İstersen yedek kalemimi kullanabilirsin. | Ağlama, kendin yaptın. |
| Oyununa alınmadı | Bugün benimle oynamak ister misin? | Seni kimse sevmiyor. |
| Sınıfta alay edildi | Bu şaka incitici olabilir, devam etmeyelim. | Şakaydı, alınma. |
| Yeni bir öğrenci geldi | Yanıma oturmak ister misin? | Sen nereden geldin? |
Çocuğunuz arkadaşlık kurmakta zorlanıyorsa çocuğum arkadaş edinemiyor sayfasındaki altı adımlı plana bakabilirsiniz. Zorbalık, siber zorbalık veya akran baskısı şüphesinde okul rehber öğretmeni ve okul yönetimiyle görüşün; bu sayfa genel bir rehberdir, tanı veya terapi değildir.
Kaynaklar
- Akran Nezaketi Etkinlik Kitabı yayımlandı (4 Kasım 2025): dört tema ve üç uygulama alanı — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Ortaöğretim Genel Müdürlüğü
- Akran Nezaketi Etkinlik Kitabı (PDF; Talim ve Terbiye Kurulunun 10.01.2025 tarih ve 123599039 sayılı kararıyla eğitim aracı) — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Ortaöğretim Genel Müdürlüğü
- Akran Zorbalığı: farkındalık ve psikoeğitim programları sayfası — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü
- Akran Zorbalığı Öğretmen Broşürü: sınıf kuralları, demokratik sınıf ortamı ve iş birliği önerileri — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü
- “Okullarda Şiddetin Önlenmesi” konulu genelge yayımlandı (28 Ağustos 2024) — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı
- Belirli Gün ve Haftalar Çizelgesi (EK-8; RG 18.01.2023/32077): 64 maddelik güncel liste — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı
Bu rehberi kim hazırladı?
Aile ve Eğitim Koçluk Ekibi — İstanbul merkezli, Türkiye geneli online öğrenci koçluğu, mizaç analizi ve veli atölyeleri. Rehberlerimiz koçluk görüşmelerinde en sık karşılaştığımız soruları ve güvenilir kaynakları temel alır; resmî kurallar değiştiğinde güncellenir.
Yaklaşımımızı tanı
