Sözel mantık ve görsel okuma: çözümlü sorular

Koşulları nasıl tabloya dönüştürürüz?

Önce yerleştirilecek ögeleri ve yerleri yazın. Sonra koşulları kısa kayıtlara çevirin. Bir ögenin yalnız bir kez kullanılacağı veya her yere tek öge geleceği soruda belirtiliyorsa bunu da ayrı bir koşul olarak tutun.

Uygulama sırası: Sabit yerleri doldurun, bitişik blokları deneyin, diğer koşullarla çelişen durumları eleyin. Birden çok durum kalırsa hepsini saklayın; sorunun istediği kesinlik düzeyine göre cevap verin. Bu, programın T.8.3.25 çıkarım becerisine dönük bir çalışma yöntemidir.

Çözümlü örnek 1: sıralamayı bütün koşullarla kurma

Özgün soru: K, L, M ve N sunumları birer kez yapılacaktır. N ilk sıradadır. K, L’den önce; M ise L’nin hemen ardından gelir. Sunum sırasını bulun.

1. N ilk sıraya yerleşir.
2. L-M bitişik bloğu kalan yerlerde ya 2-3 ya da 3-4 olabilir.
3. Blok 2-3 olursa K’nın L’den önce gelebileceği boş yer kalmaz; 1. sıra N’ye aittir.
4. Bu nedenle L-M bloğu 3-4’e, K ise 2’ye yerleşir.

Geriye dönük kontrol: Her sunum bir kez kullanıldı; N ilk, K L’den önce, M de L’nin hemen ardından. Bütün koşullar sağlandığı için bu düzen geçerlidir. Diğer blok yeri elendiği için çözüm tektir.

Çözümlü örnek 2: olabilir ile kesin doğrudur ayrımı

Özgün soru: K, L ve M’den tam iki kart seçilecek. M mutlaka seçilecek; K seçilirse L seçilmeyecek. K’nın seçildiği kesin midir?

1. Tam iki kartlık aday gruplar K-L, K-M ve L-M’dir.
2. K-L grubunda M yoktur; bu grup elenir.
3. K-M grubunda K seçildiği için L dışarıdadır. L-M grubunda K seçilmediğinden koşul bozulmaz.
4. Sonuç: K seçilmiş olabilir, fakat kesin değildir. Geçerli gruplar K-M ve L-M’dir; M her ikisinde de vardır.

Bir seçeneği kesin kabul etmeden önce onu bozan geçerli bir karşı örnek arayın. Burada L-M grubu, K mutlaka seçilir iddiasını bozar. Buna karşılık olabilir sorusunda K-M gibi tek bir geçerli örnek yeterlidir.

Koşulu ters çevirmeyin: Kırmızı etiketli her kart bir kutudaysa, kutudaki her kartın kırmızı olduğu sonucu çıkmaz. Kutuda başka renkler de bulunabilir. Sonuç için yalnız sorunun verdiği yönü kullanın.

Çözümlü örnek 3: ölçekli çubuk grafiği okuma

Aşağıdaki çubuk grafik, tamamen örnek amaçlı etkinlik kartı sayılarını gösterir. Gerçek bir okulun verisi değildir. Yatay çubuklar sıfırdan başlar; her ■ = 2 karttır. Metinle verilen sayılar, işaretleri görmekte zorlanan okuyucular için aynı veriyi açıklar.

Soru: Toplam kaç kart vardır? Kart sayısı her gün artmış mıdır?

1. Önce ölçeği uygularız: çubukların değerleri 4, 6, 2 ve 8 karttır.
2. Toplam 4 + 6 + 2 + 8 = 20 karttır. Kontrol için 10 işaretin her birini 2 ile çarparız; yine 20 bulunur.
3. Günler arasındaki değişimler +2, −4 ve +6’dır. Salıdan çarşambaya düşüş olduğundan her gün artış denemez.
4. Son günün ilk günden yüksek olması, aradaki her adımda artış olduğu anlamına gelmez. Grafik de değişimin nedenini söylemez.

Grafikte en uzun çubuğu bulmakla en büyük artışı bulmak farklı işlemlerdir. En uzun çubuk tek bir günün değeridir; artış ise iki ardışık değerin farkıyla belirlenir. Bu örnekte en büyük artış çarşambadan perşembeye 6 karttır.

Çözümlü örnek 4: görseli yönergeyle birlikte okuma

Bu özgün tabloda satırlar yukarıdan aşağıya A, B, C; sütunlar soldan sağa 1, 2, 3’tür. Bir hücrenin adı önce satır, sonra sütun belirtilerek yazılmıştır.

Soru: B2’den önce bir hücre sağa, sonra bir hücre yukarı gidilirse nerede durulur?

1. Sağa hareket sütunu değiştirir: B2 → B3.
2. Yukarı hareket satırı değiştirir: B3 → A3.
3. Sonuç A3’tür. Yönleri kâğıdın görünümüne ve verilen etiket düzenine göre okuruz; satırla sütunu değiştirmeyiz.

MEB’in 2025-2026 Kasım örnek kitapçığındaki Türkçe 8. soru da yönerge ile görsel eşleştirmeyi çalıştırır. Yukarıdaki tablo ve hareket sorusu bu sayfa için üretilmiştir; resmî soru aktarılmamıştır.

Sekiz soruluk özgün test ve son kontrol

Testte sıralama, eşleme, seçim koşulu, çubuk grafiği ve hücre yönleri bulunur. Her soruda şu kontrolü uygulayın: Verilenlerin tamamını kullandım mı, ek varsayım yaptım mı, soru kesinlik mi olasılık mı istiyor, sayıların birimini doğru okudum mu?

Bu sayfa T.8.3.25, T.8.3.27, T.8.3.32 ve T.8.3.35 ile ilişkilidir; sözel mantık adında ayrı bir kazanım kodu üretilmemiştir. Genel okuma stratejileri için paragraf soruları nasıl çözülür, dersin diğer becerileri için LGS Türkçe konuları sayfasına bakabilirsiniz.