Gerçek, yan, mecaz ve terim anlam
Bir sözcüğün anlamı cümledeki kullanımına göre belirlenir: aynı sözcük bir cümlede gerçek, başka bir cümlede mecaz anlamlı olabilir.
| Anlam | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Gerçek (temel) anlam | Sözcüğün akla gelen ilk anlamı | Soğuk suyla yüzümü yıkadım. |
| Yan anlam | Gerçek anlamla bağını koruyan ikinci anlam | Masanın ayağı kırıldı. |
| Mecaz anlam | Sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşması | Bana çok soğuk davrandı. |
| Terim anlam | Bilim, sanat ya da meslek alanına özgü anlam | Dik açı 90 derecedir. |
Sözcükler arası anlam ilişkileri: eş, zıt ve eş sesli sözcükler
| İlişki | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Eş anlamlı | Yazılışı farklı, anlamı aynı | anı – hatıra, cevap – yanıt, öğrenci – talebe |
| Zıt anlamlı | Anlamca karşıt | uzun – kısa, genç – yaşlı, iyi – kötü |
| Eş sesli (sesteş) | Yazılışı aynı, anlamı farklı | yüz (sayı) – yüz (surat) – yüz (yüzmek) |
| Yakın anlamlı | Anlamları birbirine yakın ama aynı değil | kızmak – öfkelenmek, bakmak – görmek |
Zıt anlamlılık ile olumsuzluk karıştırılmamalıdır: “gelmek” ile “gelmemek” zıt anlamlı değildir; olumsuzdur. “Gelmek”in zıt anlamlısı “gitmek”tir.
Deyimler, atasözleri ve özdeyişler
Deyimler bir kavramı ya da durumu çekici biçimde anlatan kalıplaşmış söz öbekleridir; atasözleri ise uzun deneyimlerden doğmuş, öğüt veren ve yargı bildiren kalıplaşmış cümlelerdir. Özdeyiş (vecize), sözü söyleyeni belli olan özlü sözlerdir.
| Deyim | Atasözü | Özdeyiş | |
|---|---|---|---|
| Yapı | Söz öbeği ya da cümle | Kalıplaşmış cümle | Cümle |
| Söyleyeni | Belli değil | Belli değil | Belli |
| Amaç | Bir durumu anlatmak | Öğüt vermek, yargı bildirmek | Düşünceyi özlü anlatmak |
| Örnek | göz yummak, kulak asmamak | Damlaya damlaya göl olur. | “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.” (Atatürk) |
Deyim ve atasözlerinin sözcükleri değiştirilemez: “göz yummak” yerine “göz kapamak” denemez. Program, bu söz öbeklerinin metne katkısını belirlemeyi ister (T.8.3.6).
İkilemeler ve bağlamdan anlam çıkarma
İkileme, anlatımı güçlendirmek için aynı, eş anlamlı, zıt anlamlı ya da biri anlamsız iki sözcüğün yan yana kullanılmasıdır: yavaş yavaş, eş dost, iyi kötü, çoluk çocuk, eski püskü.
Bilmediğin bir sözcüğün anlamını tahmin etmek için önce cümlenin bütününe bak; sözcüğün yerine “nasıl bir sözcük olmalı?” diye düşün, sonra sözlükle doğrula. MEB programı bu beceriyi “bağlamdan yararlanarak bilmediği kelime ve kelime gruplarının anlamını tahmin eder” kazanımıyla verir (T.8.3.5).
Bütün Türkçe konularındaki ilerlemeni LGS konuları sayfasındaki çizelgede izleyebilirsin. Paragraf soruları için paragraf soruları nasıl çözülür sayfamıza bak.
Sözcükte anlam: 10 soruluk kendini dene testi (adım adım çözümlü)
Aşağıdaki 10 soruyu çöz; her sorudan sonra doğru cevabı ve çözümü adım adım görürsün. Sonda yanlış yaptığın soruları yeniden çözebilirsin. Sorular bu sayfa için MEB kazanımlarına göre yazıldı; sonuçların yalnız bu cihazda tutulur.
Kendini dene · adım adım çözüm
Konu testi: 10 soru, her birinin çözümü adım adım
Şıkkı seç; doğru mu yanlış mı hemen gör, çözümü adım adım aç. Sonda yanlışlarını yeniden çözebilirsin.
Sorular MEB 8. sınıf öğretim programı kazanımlarına göre bu sayfa için yazıldı; sonuçların yalnız bu cihazda tutulur.
Bu konu hangi kazanımları kapsıyor?
Konu, MEB Türkçe öğretim programındaki aşağıdaki 8. sınıf kazanımlarını kapsar. 2026-2027’de 8. sınıf mevcut programla okutuluyor; Maarif Modeli programıyla başlayan öğrenciler LGS’ye ilk kez 2028’de girecek.
| Kod | Kazanım | Programdaki sınır |
|---|---|---|
| T.8.3.5 | Bağlamdan yararlanarak bilmediği kelime ve kelime gruplarının anlamını tahmin eder. | Sözlük, atasözleri ve deyimler sözlüğü kullanılır. |
| T.8.3.6 | Deyim, atasözü ve özdeyişlerin metne katkısını belirler. |
Kaynaklar
- Türkçe Dersi Öğretim Programı (İlkokul ve Ortaokul 1-8. Sınıflar), 2019: 8. sınıf kazanımları — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı
- Yazım Kılavuzu: yazım kuralları ve noktalama işaretleri — Türk Dil Kurumu
- LGS Başvuru ve Uygulama Kılavuzu 2026 (oturumlar ve soru sayıları) — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı
Bu rehberi kim hazırladı?
Aile ve Eğitim Koçluk Ekibi — İstanbul merkezli, Türkiye geneli online öğrenci koçluğu, mizaç analizi ve veli atölyeleri. Rehberlerimiz koçluk görüşmelerinde en sık karşılaştığımız soruları ve güvenilir kaynakları temel alır; resmî kurallar değiştiğinde güncellenir.
Yaklaşımımızı tanı
