Sınav terimleri A–Z listesi
Bu sözlük YKS ve LGS sonucunda karşınıza çıkan 18 terimi tanımlar; her terimin başlığına aşağıdaki listeden gidebilirsiniz. Tanımlar ÖSYM 2026 YKS Kılavuzu, MEB 2026 Merkezî Sınav Raporu ve MEB’in 2026 LGS belgelerine dayanır; doğrulayamadığımız bir sayı ya da kural yazmadık. 2027 kılavuzları yayımlandığında bu sayfa güncellenecek.
- Baraj
- Başarı sırası
- Diploma notu
- Ek yerleştirme
- Ham puan
- İOKBS (bursluluk sınavı)
- Katsayılı net
- Kırık OBP
- LGS merkezî sınav puanı (MSP)
- MEBİ
- Net
- OBP (Ortaöğretim Başarı Puanı)
- Okul başarı puanı (LGS)
- Puan türü (TYT, SAY, EA, SÖZ, DİL)
- Standart puan
- Yerleştirme puanı
- Yıl sonu başarı puanı (YBP)
- Yüzdelik dilim (genel / il)
Baraj nedir? YKS’de baraj puanı var mı?
Baraj, bir sınavda ya da programa başvuruda aranan en düşük puan veya başarı sırası koşuludur. ÖSYM’nin 2026 YKS kılavuzunda tek bir genel baraj puanı yoktur. Ön lisans programlarını tercih etmek için TYT puanının, lisans programları için ilgili puan türünde puanın hesaplanmış olması gerekir; TYT puanı için Türkçe ya da Temel Matematik testlerinin en az birinden 0,5 ham puan almak yeterlidir.
Hukuk, mimarlık, mühendislik, tıp, öğretmenlik, eczacılık ve diş hekimliği programlarında ise ayrıca en düşük başarı sırası şartı vardır; vakıf üniversiteleri senato kararıyla daha üst bir sıra belirleyebilir (ÖSYM 2026 YKS Kılavuzu, Tablo 1F ve 1G). Puan türleriyle ilgili ayrıntı için YKS puan türleri sayfasına bakın.
Başarı sırası nedir?
Başarı sırası, ÖSYM’nin adayları ilgili puana göre sıraladığı değerdir; YKS sonucunda TYT puanı, varsa AYT ve YDT puanları ile yerleştirme puanları için ayrı ayrı yer alır. Kılavuza göre sonuçlarda doğru ve yanlış sayıları, TYT puanı ve başarı sırası, varsa AYT ile YDT puanları ve başarı sıraları, OBP, yerleştirme puanları ve başarı sıraları bulunur.
Bazı programlar için kılavuz en düşük başarı sırası şartı koyar (bkz. baraj). 2026 YKS kılavuzunda yüzdelik dilim ifadesi geçmez; sıralama başarı sırasıyla verilir. Tercih sırasında nasıl kullanıldığını YKS tercih nasıl yapılır rehberinde anlattık.
Diploma notu nedir? OBP ile ilişkisi ne?
Diploma notu, ortaöğretimde 100 üzerinden alınan bitirme notudur; ÖSYM bunu 5 ile çarparak OBP’ye çevirir. En düşük diploma notu 50 sayılır: 50’nin altındaki ya da bildirilmeyen notlar da 50 olarak değerlendirilir, bu yüzden OBP 250 ile 500 arasında kalır.
Pratikte diploma notu, 9–12. sınıf yıl sonu başarı puanlarının ortalamasına yakındır; resmî hesap derslerin ders saatine göre ağırlıklı ortalamayı kullandığı için küçük farklar olabilir. Kendi notunuzu diploma notu hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Ek yerleştirme nedir?
Ek yerleştirme, merkezî yerleştirmede dolmayan ya da kayıt yaptırılmadığı için boşalan yükseköğretim kontenjanlarına ÖSYM’nin yaptığı ikinci yerleştirmedir. Kılavuza göre üniversiteler kayıt işlemleri bittikten sonra boş kalan kontenjanları ÖSYM’ye bildirir. 2026’da ek yerleştirme tercihleri 17–21 Eylül 2026 tarihlerinde alındı.
LGS’de benzer bir aşama vardır: MEB’in 2026 takvimine göre hiçbir yere yerleşemeyen öğrenciler için boş kalan kontenjanlara il/ilçe öğrenci yerleştirme ve nakil komisyonlarınca 17–26 Ağustos arasında başvuru alındı ve işlemler 28 Ağustos 2026’da tamamlandı (MEB tercih kılavuzu). Kimlerin ek yerleştirmeye girebildiği her yıl o yılın kılavuzunda yazar; ayrıntı için YKS tercih nasıl yapılır.
Ham puan nedir?
Ham puan iki ayrı anlamda kullanılır: ÖSYM ve MEB kılavuzlarında bir testte doğru sayısından yanlışın dörtte biri (YKS) ya da üçte biri (LGS) çıkarılarak bulunan değerdir, yani netin kendisidir. Günlük dilde ise ham puan çoğu zaman OBP eklenmemiş sınav puanı için söylenir.
Kılavuzdaki karşılığı sınav puanıdır (TYT, SAY, EA, SÖZ ve DİL puanı); OBP’nin 0,12 katı eklenince yerleştirme puanı ortaya çıkar (ÖSYM 2026 YKS Kılavuzu). Bir sayfada ham puan ifadesini gördüğünüzde hangi anlamda kullanıldığına bakın. İlgili terimler: net ve yerleştirme puanı.
İOKBS (bursluluk sınavı) nedir?
İOKBS, İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Bursluluk Sınavı’nın kısaltmasıdır; MEB’in maddi imkânı kısıtlı ve başarılı öğrencilere burs vermek için yaptığı merkezî sınavdır ve LGS’den ayrıdır. 2026 kılavuzuna göre ortaokul 5–8. sınıflar ile hazırlık, 9, 10 ve 11. sınıf öğrencileri girebilir; sınav 80 sorudur, 100 dakika sürer ve 2026’da 26 Nisan’da saat 10.00’da yapıldı.
2027 tarihlerini MEB duyuracak. Başvuru şartları ve kontenjanlar için bursluluk sınavı rehberimize bakın.
Katsayılı net nedir?
Katsayılı net, her testteki netin o testin katsayısıyla çarpılıp toplanmasıyla bulunan, resmî olmayan bir izleme değeridir. LGS’de Türkçe, matematik ve fen bilimlerinin katsayısı 4, inkılap tarihi, din kültürü ve yabancı dilin 1’dir; en yüksek katsayılı net 270’tir (4 × 60 + 1 × 30). MEB katsayıyı nete değil standart puana uyguladığı için katsayılı net LGS puanı değildir; ama denemeler arasında karşılaştırma için kesin hesaplanabilen tek ara değerdir.
YKS’de ağırlıklar yüzde olarak puan türüne göre verilir (örneğin SAY’da TYT %40, AYT Matematik %30); katsayılı net kavramı kullanılmaz. LGS netlerinizi LGS net hesaplama aracına girerek katsayılı netinizi görebilirsiniz.
Kırık OBP nedir?
Kırık OBP resmî bir terim değildir; ÖSYM’nin OBP katsayısını yarıya düşürmesine verilen addır: önceki yıl merkezî yerleştirmeyle bir programa yerleşen aday, ertesi yılki YKS’de OBP’sini 0,12 yerine 0,06 ile çarptırır. ÖSYM 2026 kılavuzuna göre 2025-YKS puanlarıyla ÖSYM tarafından merkezî olarak (ÖZYES dâhil) yerleştirilen, kayıt olsun ya da olmasın, ya da yükseköğretim kurumunun özel yetenek sınavı sonucu bir programa kayıt olan adayın OBP katsayısı yarıya iner (ÖSYM 2026 YKS Kılavuzu).
Düşüş kalıcı değildir; yalnızca takip eden ilk YKS için geçerlidir. 500 OBP’de katkı en fazla 60 puan yerine 30 puan olur. Hesabı OBP hesaplama aracında görebilirsiniz.
LGS merkezî sınav puanı (MSP) nedir?
Merkezî Sınav Puanı (MSP), MEB’in tanımıyla öğrencinin LGS’de doğru ve yanlış cevapları dikkate alınarak hesaplanan yerleştirme puanıdır ve 100 ile 500 arasındadır. Altı testin ham puanları (doğru − yanlış ÷ 3) standart puana çevrilir, katsayılarla (Türkçe, matematik, fen 4; diğerleri 1) çarpılıp toplanır ve toplam 100–500 aralığına dönüştürülür (MEB 2026 Merkezî Sınav Raporu).
Oturumlardan birine katılmayan öğrenci için MSP hesaplanmaz. Formüldeki test ortalaması ve standart sapma sınavdan sonra belli olduğu için sınavdan önce kesin puan hesaplanamaz; araçlar tahmin verir. Formülün tamamı için LGS puanı nasıl hesaplanır ve katsayılı net için LGS net hesaplama sayfalarına bakın.
MEBİ nedir?
MEBİ, Millî Eğitim Bakanlığı’nın ortaokul ve lise öğrencileri, mezunlar, öğretmenler ve veliler için geliştirdiği ücretsiz dijital öğrenme platformudur. Platformun kendi tanıtımına göre konu anlatım videoları, konu özetleri, video çözümlü sorular, sesli özetler, çalışma planı, rehberlik ve yapay zekâ desteği sunar.
Giriş yöntemlerini ve deneme takvimini MEBİ nedir sayfasında topladık; platformun kendisi mebi.eba.gov.tr adresindedir.
Net nedir, nasıl hesaplanır?
Net, doğru sayısından yanlışların belirli bir oranının çıkarılmasıyla bulunur: TYT ve AYT’de 4 yanlış 1 doğruyu götürür (net = doğru − yanlış ÷ 4), LGS’de 3 yanlış 1 doğruyu götürür (net = doğru − yanlış ÷ 3). Boş bırakılan soru neti etkilemez.
Kılavuzlar bu değere ham puan der. Örneğin LGS Türkçede 17 doğru ve 3 yanlış 16 net eder (17 − 1); TYT Matematikte 30 doğru ve 8 yanlış 28 net eder (30 − 2). Denemenizi LGS net hesaplama ya da YKS net hesaplama aracıyla hesaplayabilir, yanlışlarınızı hata defteriyle takip edebilirsiniz.
OBP (Ortaöğretim Başarı Puanı) nedir?
OBP, YKS’de lise diploma notunun 5 ile çarpılmasıyla bulunan Ortaöğretim Başarı Puanıdır; 250 ile 500 arasındadır ve yerleştirme puanına 0,12 katsayısıyla eklenir. Böylece en yüksek OBP olan 500, yerleştirme puanına en fazla 60 puan katar. ÖSYM OBP’yi hesaplarken Türkiye geneli dikkate alınır, okul bazında işlem yapılmaz.
Bir mesleğe yönelik program uygulayan ortaöğretim kurumlarının mezunlarına, kılavuzda belirtilen programlara yerleşirken OBP’nin 0,06 katı ek puan da eklenir; bu ek puan kırık OBP ile karıştırılmamalıdır. LGS’deki okul başarı puanı bundan farklıdır (aşağıya bakın). Hesap için OBP hesaplama aracını kullanın.
LGS’de okul başarı puanı (OBP) nedir?
LGS yerleştirmesinde OBP, YKS’deki OBP’den farklıdır: MEB’in tanımıyla ortaokul 6, 7 ve 8. sınıf yıl sonu başarı puanlarının aritmetik ortalamasıdır ve virgülden sonra dört basamak yürütülür. MSP’ye eklenmez. Merkezî yerleştirmede MSP eşitliği olursa sırasıyla OBP üstünlüğüne, 8, 7 ve 6. sınıf yıl sonu başarı puanlarına, özürsüz devamsızlığın azlığına ve diğer ölçütlere bakılır (MEB 2026 tercih ve yerleştirme kılavuzu).
Yerel yerleştirmede ise ikamet adresi, OBP üstünlüğü ve özürsüz devamsızlık esastır. Tercih sürecinin tamamı için LGS tercih nasıl yapılır rehberine bakın.
Puan türü nedir? TYT, SAY, EA, SÖZ ve DİL
Puan türü, aynı sınavdaki testlerin farklı ağırlıklarla birleştirilmesiyle çıkan puandır; YKS’de beş puan türü vardır: TYT, SAY (sayısal), EA (eşit ağırlık), SÖZ (sözel) ve DİL. TYT ön lisans programlarına, diğer dördü lisans programlarına yerleşmekte kullanılır; SAY, EA, SÖZ ve DİL puanlarında TYT’nin payı yüzde 40, AYT ya da YDT’nin payı yüzde 60’tır.
LGS’de ise tek puan türü vardır: Merkezî Sınav Puanı. Ağırlıkları ve örnek bölümleri YKS puan türleri sayfasında bulabilirsiniz.
Standart puan nedir?
Standart puan, ham puanı o testin ortalamasına ve standart sapmasına göre dönüştüren puandır; tüm adaylar için ortalaması 50, standart sapması 10 olacak biçimde hesaplanır. YKS’de ÖSYM, son sınıfta okuyan adayların ham puanlarının ortalamasını ve standart sapmasını kullanır; LGS’de MEB tüm öğrencilerin ham puanlarını esas alır.
LGS raporundaki formül: SP = 50 + 10 × (ham puan − test ortalaması) ÷ standart sapma. Netiniz testin ortalamasına eşitse standart puanınız 50 olur; ortalamanın bir standart sapma üstündeyse 60’tır. Bu yüzden aynı net, farklı yıllarda farklı puana karşılık gelir. Ayrıntı için LGS puanı nasıl hesaplanır sayfasına bakın.
Yerleştirme puanı nedir?
YKS’de yerleştirme puanı, sınav puanına OBP’nin 0,12 katının eklenmesiyle bulunur ve tercihlerin sıralanmasında kullanılan puandır; TYT için Y-TYT, lisans için Y-SAY, Y-EA, Y-SÖZ ve Y-DİL olarak anılır. Önceki yıl merkezî yerleştirmeyle bir programa yerleşen adayda katsayı 0,06 olur; meslek lisesi mezunlarına belirli programlarda OBP’nin 0,06 katı ek puan da eklenir.
LGS’de ise Merkezî Sınav Puanı, sınavla öğrenci alan okullara yerleştirmede kullanılan puandır ve OBP ona eklenmez. YKS puanınızı ağırlıklara göre tahmin etmek için YKS puan hesaplama sayfasına bakabilirsiniz.
Yıl sonu başarı puanı (YBP) nedir?
YBP, MEB’in tanımıyla derslerin ağırlıklı puanları toplamının haftalık toplam ders saati sayısına bölünmesiyle bulunan ve virgülden sonra dört basamak yürütülen puandır; öğrencinin o yılki ağırlıklı ders ortalamasıdır. LGS’de okul başarı puanı, 6, 7 ve 8. sınıf YBP’lerinin aritmetik ortalamasıdır.
Karne ortalamanızı derslerin haftalık saatine göre hesaplamak için takdir teşekkür hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Yüzdelik dilim nedir? Genel ve il yüzdelik dilimi
Yüzdelik dilim, LGS’de öğrencinin başarı sıralamasını yüzde olarak gösteren değerdir: genel yüzdelik dilim Türkiye genelinde, il yüzdelik dilimi kendi ilinde sınava girenler arasındaki sıralamayı verir; dilim küçüldükçe sıralama yükselir. MEB’in tercih kılavuzu, yalnızca puana odaklanmanın yanıltıcı olabileceğini ve yüzdelik dilimin sınava girenler arasındaki gerçek yeri gösterdiğini belirtir; okulların geçen yılki taban yüzdelik dilimleri ise yalnızca birer rehberdir (MEB tercih kılavuzu).
YKS’de ÖSYM yüzdelik dilim değil başarı sırası verir. Netinizden ya da puanınızdan yüzdelik dilimi kesin hesaplayamazsınız; çünkü o yıl kaç öğrencinin hangi puanı aldığına bağlıdır. Tercihte nasıl kullanıldığını LGS tercih rehberimizde anlattık.
YKS ve LGS terimleri yan yana: hangisi nerede kullanılır?
Aynı kelime iki sınavda farklı şeyi anlatabilir: özellikle OBP, ham puan ve sıralama kavramları YKS ile LGS’de ayrışır. Aşağıdaki tablo ortak terimleri yan yana koyar; her satır yukarıdaki tanımlardan alınmıştır.
| Terim | YKS (ÖSYM) | LGS (MEB) |
|---|---|---|
| Net | Doğru − yanlış ÷ 4 (kılavuzda ham puan) | Doğru − yanlış ÷ 3 (raporda ham puan) |
| Standart puan | Ortalama 50, sapma 10; son sınıfta okuyan adayların ham puanlarına göre | Ortalama 50, sapma 10; tüm öğrencilerin ham puanlarına göre |
| Puan türü | TYT, SAY, EA, SÖZ, DİL | Tek puan türü: MSP |
| Puan aralığı | 100–500 | 100–500 |
| OBP | Diploma notu × 5 (250–500); yerleştirme puanına 0,12 katsayıyla eklenir | 6, 7 ve 8. sınıf YBP ortalaması; puana eklenmez, eşitlikte ve yerel yerleştirmede kullanılır |
| Sıralama | Başarı sırası | Genel ve il yüzdelik dilimi |
| Boş kontenjan | Ek yerleştirme (ÖSYM) | Hiçbir yere yerleşemeyenler için il/ilçe komisyonu başvurusu |
YKS sonuç ekranını okurken ÖSYM kılavuzunda sayılan sırayı izleyebilirsiniz:
- Her testteki doğru ve yanlış sayısını kontrol edin; netinizi bulun.
- TYT puanınıza ve başarı sırasına bakın.
- Varsa AYT ve YDT puanlarınızı ve başarı sıralarını görün.
- OBP’nizin doğru geldiğini kontrol edin.
- Yerleştirme puanlarınızı ve başarı sıralarınızı tercih listenizle karşılaştırın.
LGS’de sıra daha kısadır: önce MSP, sonra genel ve il yüzdelik dilimi, ardından okulların önceki yıl taban verileri (yalnızca rehber olarak) gelir. Puanların ve sıralamaların sizi tanımlamadığını da hatırlayın; MEB raporu, merkezî sınav puanının tek başına öğrencinin eğitim başarısını göstermediğini belirtir.
Terimlerin arkasındaki sayıları tek başınıza yorumlamakta ya da tercih ve çalışma planınızı kurmakta zorlanıyorsanız LGS koçluğu ya da YKS koçluğunda haftalık görüşme ve günlük takiple deneme sonuçlarınızı birlikte okuyoruz. İsterseniz ücretsiz 15 dakikalık ön görüşmede durumunuzu konuşabiliriz.
Kaynaklar
- 2026-Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) Kılavuzu — ÖSYM
- 2026 Liseler Geçiş Sistemi Kapsamında Merkezî Sınav Raporu — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü
- LGS Tercih Süreci Öğrenci ve Veli Bilgilendirme Kılavuzu (2026) — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı
- 2026 Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzu — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı
- 2026-YKS: Ek Yerleştirme İçin Tercih İşlemleri — ÖSYM
- MEBİ: Bireysel öğrenme platformu — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı
- İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Bursluluk Sınavı (İOKBS) Başvuru ve Uygulama Kılavuzu 2026 — MEB Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü
Bu rehberi kim hazırladı?
Aile ve Eğitim Koçluk Ekibi — İstanbul merkezli, Türkiye geneli online öğrenci koçluğu, mizaç analizi ve veli atölyeleri. Rehberlerimiz koçluk görüşmelerinde en sık karşılaştığımız soruları ve güvenilir kaynakları temel alır; resmî kurallar değiştiğinde güncellenir.
Yaklaşımımızı tanı
