10. sınıf edebiyat ortak sınavı 2026: Sözün Ezgisi teması, soru biçimi ve örnek sorular

10. sınıf edebiyat ortak sınavı ne zaman, nasıl yapılır?

1. dönem temaları ve kazanımlar (resmî tablo)

2. yazılı senaryoları

10. sınıf edebiyat ortak sınav örnek soruları (cevaplı)

Aşağıdaki sorular Sözün Ezgisi temasına göre hazırlanmış özgün alıştırmalardır; MEB’in sınav soruları değildir.

1. Koşuk ile koşma arasındaki iki farkı yazınız.

   Örnek cevap: Koşuk, İslamiyet öncesi Türk edebiyatında sığır (av) törenlerinde okunan ve genellikle 7 ya da 8 heceli dörtlüklerle söylenen şiirdir. Koşma ise halk edebiyatında aşık tarzı şiirin türüdür; genellikle 11 heceli dörtlüklerle yazılır ve son dörtlükte şairin mahlası bulunur.

2. Türkünün bölümlerini ve ezgiyle ilişkisini açıklayınız.

   Örnek cevap: Türkü bent ve bağlama (kavuştak, nakarat) bölümlerinden oluşur. Bentlerden sonra tekrarlanan bağlama türküye ritim kazandırır. Türkü belli bir ezgiyle söylenir; çoğunlukla anonimdir ve söylendiği yörenin özelliklerini taşır.

3. Ninninin işlevi nedir? Ninnilerde hangi duygular öne çıkar?

   Örnek cevap: Ninni, çocuğu uyutmak ya da avutmak için ezgiyle söylenen anonim halk şiiridir. Ninnilerde sevgi, şefkat ve çocuğun geleceğine dair dilekler; zaman zaman söyleyenin kendi dertleri de öne çıkar.

4. Okuduğunuz bir koşmada ahenk unsurlarını (ölçü, kafiye, redif, tekrar) bulmak için hangi adımları izlersiniz?

   Örnek cevap: Önce dizelerin hece sayısını sayarak ölçüyü belirlerim. Sonra dize sonlarındaki benzer sesleri ayırırım: aynı görevdeki ek ve kelimeler rediftir, onlardan önceki ses benzerliği kafiyedir. Son olarak tekrarlanan kelime ve seslerin şiire kattığı ahengi açıklarım.

5. Dinlediğiniz bir masalı film şeridi hâline getirirken hangi adımları izlersiniz?

   Örnek cevap: Masalın olay örgüsünü giriş, gelişme ve sonuç olarak sıralarım; her önemli olayı bir kareye ayırırım. Her karede mekânı, kişileri ve kısa bir açıklama ya da konuşmayı yazarım. Kareleri olay sırasına göre dizer, metni yazım ve noktalama kurallarına göre gözden geçiririm.

6. “Sözün Ezgisi” teması neden koşuk, koşma, türkü ve ninni gibi metinleri bir araya getirir?

   Örnek cevap: Bu metinlerin hepsi sözlü gelenekte ezgiyle söylenen ve ritimli bir dile sahip şiirlerdir. Tema, sözün müzikle ve ahenkle buluştuğu bu türler üzerinden şiir dilinin özelliklerini incelemeyi amaçlar.

Edebiyat ortak sınavına nasıl hazırlanılır?

• Ders kitabındaki koşuk, koşma, türkü ve ninni metinlerini yeniden okuyun; her biri için konu, ölçü, kafiye düzeni ve söyleniş amacını bir tabloya yazın.
• Açık uçlu sorularda cevabı metinden örnekle destekleyin.
• Film şeridi çalışması için kısa bir masalı 6-8 kareye bölüp her kareye bir cümle yazmayı deneyin.
• Tüm dersler için 10. sınıf 1. dönem 1. yazılı konuları sayfamıza bakın.